۲۱ ؛ رتبه جهانی نخبگان علمی ایران

به گزارش اداره روابط عمومی و همکاری های علمی بین المللی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری، معاون پژوهشی و فناوری پایگاه استنادی علوم جهان اسلام به بیانات مقام معظم رهبری مبنی بر مشخص شدن مسیر پیشِ رو برای توسعه علمی دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی، اشاره کرد و افزود: اقلیتی از نخبگان علمی مسیر توسعه علم در سطح بین المللی را تعیین و نقشه علم دنیا توسط همین گروه اندک ترسیم می گردد. آنان سکان داران علم جهانی اند. این گروه از دانشمندان نه تنها کل دنیای علم را در دست دارند، بلکه آنها تعیین می کنند که چه کسی و چه چیزی در شبکه علم جهانی دارای اعتبار است. بخش قابل ملاحظه ای از تحقیقات صنعتی بر عهده همین گروه است. بنابراین آن ها شاهراه اصلی ارتباط صنعت و دانشگاه هستند.

میزان پیشرفت نظام علمی، وابسته به تعداد نخبگان
دکتر علی گزنی تاکید کرد: هر چند نخبگان علمی غالباً از بهره وری بالائی برخوردار بوده و مدارک زیادی تولید می نمایند، اما نقش هدایتگری آنها باعث شده است که این دانشمندان بیش از آنچه تولید کرده اند، مورد ارجاع و استناد قرار گیرند. از همین رو می توان درک کرد که چرا در سند سیاست های کلی علم و فناوری به شایستگی جایگاه ویژه ای در چند ردیف برای نخبگان در حوزه علم در نظر گرفته شده است، زیرا میزان پیشرفت یک نظام علمی کاملا وابسته به تعداد نخبگانی است که توسط نظام به نحو شایسته ای بکار گمارده شده اند.

نظام های ممیزی علم، امکان تعیین نخبگان را آسان کرده
گزنی یادآور شد: امروزه نظام های ممیزی علم، امکان تعیین نخبگان را آسان کرده و سال ها است که این نظام ها با بهره گیری از اطلاعات خود پیش بینی می کنند که چه کسانی جوایز ویژه علمی در سطح بین المللی را دریافت خواهند کرد. تحلیل استنادها یا به بیان دقیق تر اندازه گیری کیفیت تحقیقات دانشمندان امکان این پیش بینی را فراهم می آورد. در نظام های ممیزی علم نخبگان علمی دارای رتبه های متفاوتی هستند. این رتبه نشان دهنده جایگاه آن ها در علم بین الملل است. دانشمندان یک درصد برتر، ده درصد برتر و بیست درصد برتر از جمله این طبقه بندی ها هستند.

۱۴ درصد از کل مدارک علمی بین المللی، توسط ۱ درصد از دانشمندان، تولید شده
وی در ادامه سخنان خود بیان کرد: طبق آمارهای مستخرج از آی.اس.آی ۱۴ درصد از کل مدارک علمی بین المللی، تنها توسط یک درصد از دانشمندان برتر تولید شده اند. در عین حال آن ها ۲۴ درصد استنادهای دنیای علم را دریافت کرده اند. همچنین ۱۹ درصد از پژوهش های سفارشی از بخش صنعت توسط همین گروه صورت می گیرد. ۱۰ درصد از دانشمندان برتر نیمی از علم دنیا را تولید می نمایند. همچنین تولیدات علمی این گروه ۷۰ درصد از کل استنادهای دنیا را دریافت کرده است. ۲۰ درصد از دانشمندان برتر در سطح بین المللی ۶۶ درصد از کل تولید علم دنیا را در اختیار دارند. این تولیدات ۸۵ درصد از کل استنادهای بین المللی را به خود اختصاص داده است. آنها نه تنها مرجع دنیای علمند، بلکه مرجع دنیای صنعت نیز محسوب می شوند. دنیای صنعت از قدرت علمی آن ها در طول زمان آگاه شده و از همین رو ۷۱ درصد از کل تحقیقات آن ها با کسب پشتوانه مالی انجام می شوند.

تعداد انگشت شماری از کشورها، جایگاه نخبگان را درک کرده اند
وی تاکید کرد: هر کشور دارای نظام علمی خاصی است، که از مجموعه ای عناصر و تعاملات آن ها با یکدیگر تشکیل شده است. تنها تعداد انگشت شماری از کشورها هستند که به جایگاه نخبگان پی برده و با برنامه ریزی از آنها به خوبی بهره می جویند. سند سیاست های کلان علم و فناوری تداوم و تقویت حرکت های قبلی در سطح کشور را مورد تایید قرار داده و به طور همزمان بر برنامه ریزی جدی تر و عمیق تر در این زمینه تاکید دارد. به هر ترتیب باید توجه کرد آنهایی که در نظام های علمی جذب و به کار  گرفته می شوند، از اثربخشی و بهره وری یکسانی برخوردار نیستند و نظام های علمی موفق تر هستند که بتواند نخبگان و افراد مستعد علمی را کشف، جذب و شکوفا نمایند.

جذب نخبگان خارجی از سرتاسر دنیا
دکتر علی گزنی یادآور شد: کشورهای انگشت شماری با برنامه ریزی و با فراهم آوردن شرایط مختلف نه تنها به بارور کردن استعدادها در درون کشور خود می پردازند بلکه نخبگان را از سرتاسر دنیا جذب و در این زمینه در حال رقابت با یکدیگرند. آنها با جذب نخبگان خارجی نقایصی که ماهیتاً در هر  نظام آموزشی و علمی وجود دارد و باعث محدود شدن ظرفیت ها می گردد را برطرف می کنند.

امکان جذب نخبگان در سنین پایین تر، بیشتر است
معاون پژوهشی و فناوری پایگاه استنادی علوم جهان اسلام در ادامه افزود: در فاصله سال های ۱۹۸۱ تا ۲۰۰۳ از هر هشت دانشمند برجسته بین المللی یک نفر متعلق به کشورهای در حال توسعه بود و در همین حال ۸۰ درصد آن ها جذب همان کشورهای انگشت شمار شده اند. این در حالی است که در سال ۲۰۱۰ نیمی از برندگان جوایز علمی در رشته های فیزیک، مهندسی، ریاضی و علوم رایانه در کشورهای پیشرفته تر علمی را نخبگان مهاجر دریافت کرده اند. آنها می دانند که امکان جذب و نگهداری نخبگان در سنین پایین تر بیشتر است به نحوی که نخبگان در سنین ۳۵ تا ۴۵ سال هفت برابر نسبت به آنهایی که از سن پنجاه سال گذشته اند بیشتر جذب می شوند.

عوامل  فرهنگی، در جذب نخبگان علمی موثر است
گزنی اشاره کرد: عوامل فرهنگی از جمله مهمترین عواملی است که باعث جذب نخبگان علمی می گردند، از همین رو برنامه ریزی برای جذب نخبگان علمی جهان اسلام گزینه بسیار ایده آلی است و که گام اول در بالفعل کردن آن نیازمند تقویت دیپلماسی علمی با کشورهای اسلامی است. این ارتباط به شکل قوی در سایر حوزه ها با کشورهای اسلامی وجود دارد، اما تقویت بیشتر آن در حوزه های علمی در سند سیاست های کلان علم و فناوری مورد تاکید قرار گرفته است. اروپاییها از سال قبل در این زمینه گام برداشته و به پشتیبانی فرصت های مطالعاتی و سفرهای تحقیقاتی بین کشورهای اروپایی پرداخته اند. آن به ویژه تحقیقات مشترک بین چند کشور اروپایی را به نحو قابل ملاحظه ای مورد تشویق قرار می دهند.

جذب افراد مستعد، شکوفاسازی استعدادهای جذب شده و جدب محققان نخبه از سایر کشورها
معاون پژوهشی و فناوری پایگاه استنادی علوم جهان اسلام تاکید کرد: محققان کشور با حضور در عرصه های بین المللی تولید علم نشان داده اند که از ظرفیت های بیشماری برخوردارند، اما تمام محققان در کشور از بهره روی و اثربخشی یکسانی برخوردار نیستند. در داخل کشور نیز گروهی اندکی از دانشمندان بیشترین تولیدات علمی و استنادها را به خود اختصاص داده اند. همان گونه که در سیاست های کلان علم و فناوری ابلاغ شده است سه محور اصلی می تواند به شکل دقیق تری در دستور کار نظام آموزش عالی کشور قرار گیرد و در این زمینه آیین نامه و نظام های ارزیابی و نظارتی مختلف برای تقویت هر چه بیشتر این سه محور قابل طراحی هستند: جذب افراد مستعد و با انگیزه های بالا در دانش افزایی، شکوفا سازی استعدادهای جذب شده و جذب محققان نخبه از سایر کشورها با اولویت اصلی کشورهای اسلامی.

۴/. درصد از نخبگان علمی دنیا، ایرانی هستند
دکتر گزنی گفت: موسسه ISI در سال ۲۰۱۴ فهرستی از ۳ هزار و ۱۲۵ نفر نخبه برتر علمی دنیا را منتشر کرد. نباید این واقعیت علمی را فراموش کرد که این پایگاه به سمت تولیدات علمی کشورهای غربی گرایش بیشتری دارد. با وجود این، ایران از لحاظ تعداد نخبگان موجود در این فهرست حائز رتبه ۲۱ دنیا است. هر چند ۴/. درصد از نخبگان معرفی شده در این فهرست به ایران اختصاص دارد، اما کشورهایی مانند ایرلند، ایسلند، تایوان، ترکیه، رژیم اشغالگر قدس، هند، نروژ، آفریقای جنوبی، برزیل، روسیه، یونان، نیوزیلند، لهستان، مالزی و مجارستان همگی بعد از ایران قرار دارند. تنها اسامی پنجاه کشور از کل کشورهای دنیا در این فهرست مشاهده می شود. نخبگان معرفی شده از دانشگاه های تهران، صنعتی امیرکبیر، بین المللی امام خمینی (ره)، صنعتی نوشیروانی بابل، یاسوج، سمنان و آزاد هستند.

بر طبق آمار پایگاه آی.اس.آی، هزار و ۸۳۵ پژوهشگر ایرانی، جزء برترین دانشمندان بین المللی هستند
وی افزود: براساس اطلاعات استنادی موجود در پایگاه ISI تعداد هزار و ۸۳۵ پژوهشگر ایرانی، در دسته ۲۰ درصد برتر دانشمندان بین المللی قرار می گیرند. هر چند این نخبگان به صورت کم و بیش در دانشگاه های مختلف کشور رشد کرده اند، اما در بین دانشگاه های جامع به ترتیب دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه تهران، دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه شیراز دارای بیشترین تعداد نخبگان علمی هستند.

در بین دانشگاه های صنعتی به ترتیب دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دانشگاه شریف، دانشگاه علم و صنعت ایران، دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی بیشترین نخبگان علمی را دارا می باشند. در بین دانشگاه های پزشکی نیز به ترتیب دانشگاه های علوم پزشکی تهران، علوم پزشکی شهید بهشتی، علوم پزشکی شیراز، علوم پزشکی اصفهان و علوم پزشکی تبریز بیشترین نخبگان علمی را جذب کرده و رشد داده اند.

نخبگان علمی کشور، سرمایه هایی بدون جایگزین
او در پایان بر این نکته تاکید کردند که: نخستین گام در جهت برنامه ریزی به منظور صیانت و همچنین گام نهادن در جهت رشد و اعتلای هر چه بیشتر نخبگان علمی کشور، شناسائی آنهاست. نخبگان علمی کشور سرمایه هایی بدون جایگزین هستند، بنابراین بهره گیری از این دانشمندان برجسته در جهت پرورش نخبگان علمی بیشتر امری لازم است. سند سیاست های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری به شایستگی بر اهمیت شناسائی، صیانت و همچنین پرورش نخبگان تاکید کرده است و نهادینه کردن این مهم نیازمند تلاش آگاهانه تر و بیشتر دانشگاه ها، موسسات تحقیقاتی و همچنین نهادی مرتبط در این خصوص است.

   ۱۳۹۳/۱۲/۵ ۰۸:۴۲

مشتاقانه منتظر دریافت نظرات شما دوستان عزیز هستیم