مقام دوم ایران در تولید علم در میان ۵۷ کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی

دکتر جعفر مهراد، رئیس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری، در گفتگو با لیزنا با اعلام این خبر افزود: پژوهش‌های علمی در بین تمام فعالیت‌های پژوهشی انجام شده در یک کشور مولفه مهمی به حساب می آید. تا حدودی، عملکرد حاصل از تحقیقات دانشگاهی را می‌توانیم بر حسب تعداد مقالات علمی منتشر شده در نشریات نمایه سازی شده انعکاس دهیم.
وی افزود: در این ارتباط، کمیت و رشد بروندادهای پژوهشی، یعنی مقالات، معمولی ترین شاخص‌های مورد استفاده برای اندازه‌گیری عملکرد پژوهشی یک کشور یا یک موسسه علمی به حساب می‌آید. در واقع از شاخص‌های کتابسنجی، درآمارنامه‌های ملی علوم و فناوری برای سنجش توانمندی‌ علمی و پیوند علم جهان و به ویژه در پیوندهای ملی و بین‌المللی دانشگاهها و پژوهشگاهها استفاده می‌شود.
سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) گفت: در مقایسه با ۱۸۳۹۱ مقاله‌‌ای که کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در سال ۲۰۰۰ میلادی منتشر کرده بودند، این کشورها در سال ۲۰۰۹ میلادی به طور کلی ۶۳۳۴۲ مقاله در ISI به ثبت رسانیده‌اند. گرچه آمار سال ۲۰۰۹ تقریبا سه برابر آمار یک دهه قبل است، این میزان تولید هنوز کمتر از میزان انتشارات بعضی از کشورهای تولیدکننده علم ماننده آمریکا، چین، آلمان، ژاپن و انگلستان می‌باشد. آمریکا و چین هرکدام بیش از ۱۰۰٫۰۰۰ مقاله، آلمان ۷۳٫۰۰۰، ژاپن ۶۶٫۰۰۰، و انگلستان ۶۴٫۰۰۰ مقاله در سال ۲۰۰۹ میلادی منتشر کرده است. سهم کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی نیز اندکی بیشتر از ۶۳٫۰۰۰ مقاله می‌باشد.
به گفته مهراد، تحلیل انتشارات کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی به صورت مقاله پژوهشی نشان‌ می‌دهد که تولید انتشارات علمی در این کشورها عمدتا در دست چند کشور است. بیش از نیمی از مقالات (۷/۵۲ درصد) مربوط به دو کشور عضو یعنی ترکیه و ایران می‌باشد ترکیه ۶/۳۱ درصد و ایران ۱/۲۱ درصد. با اضافه کردن کشور مصر (۷ درصد)، مالزی (۲/۶ درصد)، پاکستان (۳/۵ درصد) این پنج کشور درحدود ۲/۷۱ درصد از کل مقالات پژوهشی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی را در دست خود دارند.
وی بیان کرد: بعضی از کشورهای عضو در خاورمیانه و شمال آفریقا، آسیای جنوبی و آسیای شرقی و اقیانوسیه تقریبا عملکرد خوبی داشته در حالی که کشورهای عضو در آمریکای لاتین و پایین صحرای آفریقا و آسیای مرکزی نقش عمده‌ای در تولید مقالات پژوهشی ندارند.
دکتر جعفر مهراد اظهار داشت: ده کشور در بین کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی کمتر از ۲۰ مقاله در سال ۲۰۰۹ میلادی منتشر کرده‌اند. این کشورها در یک منطقه واقع نشده و در مناطق مختلف پراکنده‌اند: از گویان در آمریکای لاتین تا سومالی در پایین صحرای آفریقا، و از ترکمنستان در آسیای مرکزی تا مالدیو در جنوب.
رئیس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری گفت: تعداد کشورهایی که کمتر از ۱۰۰ مقاله منتشر کرده‌اند به ۲۴ کشور عضو می‌رسد؛ نیجریه تنها کشور پایین صحرای آفریقا است که ۱۹۲۲ مقاله منتشر کرده است. نزدیک‌ترین کشورها در منطقه عبارت است از اوگاندا و کامرون که هرکدام بیش از ۴۵۰ مقاله منتشر کرده‌اند.
وی در ادامه افزود: بررسی رشد تعداد مقالات به نفر شاخص بهتری از تولید انتشارات علمی را می‌نمایاند. در این ارتباط، آماری که ارائه می‌دهم بر حسب میلیون نفر می‌باشد. به طور متوسط، کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی تنها ۱۵ مقاله (به میلیون نفر) در سال ۲۰۰۰ تولید نموده‌اند در حالی‌که این تعداد در سال ۲۰۰۹ میلادی به ۴۲ مقاله افزایش یافته است که هنوز در مقایسه با بعضی از کشورها مانند کانادا (۱۳۵۵)، انگلستان (۱۲۴۱)، آلمان (۸۹۴)، کره جنوبی (۶۸۲) و روسیه (۱۷۲) مقاله می‌باشد.
۴۹وی تصریح کرد: کشور از مجموع ۵۷ کشور عضو سازمان کنفرانس اسلامی بر تعداد آمارهای خود افزوده، اما این افزایش در ۲۹ کشور عضو بیشتر از ۱۰ مقاله نمی‌باشد.
به گفته مهراد، ترکیه در تولید علم با تولید ۲۰۵ مقاله (به میلیون نفر) در جایگاه نخست قرار دارد. سپس به ترتیب ایران با (۱۶۱ مقاله)، تونس (۱۶۰ مقاله)، مالزی (۱۰۸ مقاله) و قطر (۱۰۳ مقاله) در مقام‌های دوم تا پنجم قرار دارند.
وی در ادامه گفت: چهار کشور دیگر یعنی بحرین، لبنان، امارات و اردن افزایشی بیش از ۵۰ مقاله به میلیون نفر را به ثبت رسانیده‌اند.
سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام اظهار داشت: هشت کشور از ۵۷ کشور عضو یعنی کویت، سورینام، گویان، ترکمنستان، ازبکستان، موریتانی، توگو و کامرون با کاهش مقاله بر حسب میلیون نفر مواجه‌اند. بیشترین کاهش برای کویت با ۴۳ مقاله گزاش شده است. با وجود این، کویت در ارتباط با مقالات بر حسب میلیون نفر در جایگاه چهارم قرار دارد.
   ۱۳۸۹/۱۱/۱۹

مشتاقانه منتظر دریافت نظرات شما دوستان عزیز هستیم