رشد کمیت تولید علم جمهوری اسلامی ایران در ۱۰ سال اخیر

بر اساس گزارش اداره روابط عمومی و همکاری های علمی بین المللی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری (RICeST)، دکتر محمدجواد دهقانی، سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) اعلام کرد: کمیت تولید علم بین المللی تنها یکی از شاخص های توسعه علمی کشور محسوب می شود که یکی از راه های سنجش آن، پایگاه های استنادی بین المللی هستند. اساسا یکی از مهمترین علل تاسیس پایگاه های استنادی آی.اس.آی و اسکوپوس ایجاد نمایه ای از معتبرترین تولیدات علمی دنیا بوده است. از همین رو، این پایگاه ها از میان نشریات بین المللی تنها بهترین ها را نمایه سازی می کنند که این دسته از نشریات را نشریات هسته می نامند. نشریات هسته تعداد اندکی از نشریات در یک حوزه موضوعی هستند که بیشترین تعداد استنادها را دریافت کرده اند. استنادها یکی از شاخص های مرجعیت و کیفیت علمی در دنیای علم امروز هستند. بنابراین هدف اصلی تاسیس پایگاه های استنادی، سنجش کیفیت تولیدات علمی است و کمیت تولید علم تنها یک شاخص و بسیار کم اهمیت تر از شاخص استنادها یا همان کیفیت تولید علم است.

دهقانی اظهار داشت: یکی از وبگاه هایی که برای سنجش کمیت و کیفیت تولیدات علمی مورد استفاده جامعه علمی قرار می گیرد، وبگاه سایمگو است. این وبگاه یک منبع دسته دوم برای استخراج اطلاعات محسوب می گردد. اطلاعات این پایگاه به سرعت روزآمد نشده و علیرغم اینکه هشت ماه از سال ۲۰۱۵ میلادی می گذرد، این پایگاه هیچ اطلاعاتی در خصوص کشورها در این زمینه ارائه نداده و همچنین اطلاعات سال ۲۰۱۴ میلادی آن نیز کامل نشده است. پایگاه مذکور بر مبنای اطلاعات پایگاه استنادی اسکوپوس روزآمد می گردد. مثلاً، براساس اطلاعات مستخرج از اسکوپوس در تاریخ ۱۵/۶/۱۳۹۴ جمهوری اسلامی ایران ۴۲۳۰۴ مدرک در سطح بین المللی منتشر کرده است، حال آنکه براساس پایگاه سایمگو در همین تاریخ تنها ۳۹۵۷۳ مدرک از ایران منتشر شده است. اختلاف این دو ۲۷۳۱ مدرک است که در وضعیت فعلی کشور بسیار حائز اهمیت است.

وی افزود: بررسی اطلاعات اسکوپوس نشان می دهد که از ایران در سال ۲۰۱۴ میلادی تعداد ۴۲۳۰۴ مدرک در پایگاه استنادی اسکوپوس نمایه سازی شده است. این رقم در سال گذشته ۴۰۸۱۰ مدرک و در سال ۲۰۱۲ میلادی تعداد ۴۰۳۰۱ مدرک بود. بررسی اطلاعات این پایگاه در سال ۲۰۱۴ میلادی نشان می دهد که از حیث کمیت، تولید علم کشورهایی مانند سوئیس، دانمارک، سوئد، بلژیک و اتریش با رتبه های کمیت تولید علم ۱۷، ۲۴، ۲۱، ۲۲ و ۲۵ همگی بعد از ایران قرار دارند، اما از لحاظ تعداد استنادهای صورت گرفته به علم تولید شده یا همان کیفیت تولیدات علمی، همگی از وضعیت بهتری برخوردارند. با این وجود کمیت تولید علم کشور همواره در غالب حوزه های موضوعی در حال افزایش بوده است.

رییس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری (RICeST)، براساس پایگاه استنادی اسکوپوس در سال ۲۰۱۵ میلادی تا تاریخ۱۴/۶/۱۳۹۴ کمیت تولید علم ایران ۲۵۹۷۲ مدرک است و مشابه سال گذشته رتبه ۱۶ دنیا و رتبه اول منطقه را از این بابت در اختیار داریم. شایان ذکر است که برای تعیین رتبه قطعی کمیت تولید علم کشور باید چندین ماه بعد از سال ۲۰۱۵ صبر کرد.

دهقانی تصریح کرد: هر یک از پایگاه های استنادی، تولیدات علمی را در طبقات موضوعی مختلفی قرار می دهند. براساس پایگاه استنادی اسکوپوس بیشترین تولیدات علمی کشور در سال ۲۰۱۴ میلادی مربوط به سه حوزه پزشکی، مهندسی و شیمی است. باید در نظر داشت که ماهیت بین رشته ای علم باعث می گردد که پژوهشگران یک حوزه در رشته های دیگر نیز به تولید علم بپردازند. مثلاً، بخش قابل ملاحظه ای از تولیدات علمی دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی علوم پزشکی در کشور در حوزه علوم پایه نیز طبقه بندی می شوند.

وی خاطرنشان کرد: هر چند کمیت تولید علم کشور در هیچ یک از سال ها کاهش نداشته است، اما آن بخش از کمیت تولید علم کشور که مربوط به مقالات منتشر شده در کنفرانس های بین المللی می گردیده است در طول زمان کاهش قابل ملاحظه ای را تجربه کرده است. در سال ۲۰۱۰ میلادی تعداد ۶۶۹۶ مقاله ماحصل شرکت در کنفرانس های بین المللی داشتیم در حالیکه این رقم در سال ۲۰۱۴ میلادی به۳۰۲۹ مقاله رسیده است. در سال ۲۰۱۰ میلادی تعداد ۲۲۹۱۵ مقاله در مجلات معتبر بین المللی منتشر شده بود که این رقم در سال ۲۰۱۴میلادی به ۳۹۲۹۱ مدرک افزایش یافته است.

سرپرست ISC در ادامه گفت: برهمین اساس، کمیت تولید علم کشور ناشی از مقالات منتشر شده در کنفرانس های بین المللی نیز کاهش داشته است. این مسئله تقریبا برای تمامی رشته های موضوعی صادق است. در سال ۲۰۱۰ میلادی تعداد ۳۰۵۰ مقاله کنفرانس در حوزه مهندسی داشته ایم که این مقدار در سال ۲۰۱۴ میلادی به ۱۵۹۰ مورد کاهش یافته است. در علوم رایانه در سال ۲۰۱۰ میلادی کمیت مقالات کنفرانس ها ۲۶۰۳ مورد بوده که در سال ۲۰۱۴ میلادی به ۱۴۲۴ مورد تقلیل پیدا کرده است.

دهقانی گفت: کمیت تولید علم کشور ناشی از انتشار مدارک در مجلات معتبر بین المللی در طول سال های گذشته تقریبا در غالب رشته ها رشد مثبتی را تجربه کرده است. در سال ۲۰۱۰ میلادی در رشته شیمی تعداد ۳۷۷۳ مدرک در مجلات بین المللی منتشر شده که این تعداد در سال ۲۰۱۴ میلادی به ۵۷۷۹ مورد افزایش یافته است. در سال ۲۰۱۰ میلادی در علوم رایانه کمیت تولید علم کشور ۱۶۱۱ مدرک بوده که به ۲۸۰۵ مورد در سال ۲۰۱۴ میلادی افزایش یافته است. در سال ۲۰۱۰ میلادی در حوزه مهندسی نیز پژوهشگران کشور موفق به انتشار ۴۹۷۶ مدرک در سطح بین المللی شده اند و این کمیت در سال ۲۰۱۴ میلادی به ۸۲۷۲ مورد افزایش یافته است.

   ۱۳۹۴/۶/۲۳ ۱۴:۰۵

مشتاقانه منتظر دریافت نظرات شما دوستان عزیز هستیم