افزایش رشد کیفی تولیدات علمی کشور در عرصه های بین المللی/ افزایش ۱۸ برابری تعداد مقالات پراستناد پژوهشگران کشور

به گزارش اداره روابط عمومی و همکاری های علمی بین المللی پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) و مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری (RICeST)، دکتر محمدجواد دهقانی سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) اعلام کرد: کمیت تولید علم تنها یکی از شاخص های رشد علمی است، اما در سند سیاست های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری به مرجعیت و دیپلماسی علمی و اثرگذاری اقتصادی علم تولید شده، اهمیت چند برابری داده شده است. امروزه تحقیقات علمی نشان می دهند که کیفیت پژوهش اصلی ترین علت افزایش مرجعیت علمی است. دیپلماسی علمی نیز باعث افزایش کیفیت پژوهش و مرجعیت آن می گردد و اثرگذاری اقتصادی نیازمند تولید علم کاربردی است. بنابراین تکیه صرف به کمیت تولید علم باعث توسعه علمی نخواهد شد.

سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) افزود: پژوهش های یک درصد برتر بین المللی را مقالات پراستناد ( Highly Cited) می نامند و به پژوهش های یک دهم درصد برتر بین المللی مقالات داغ ( Hot)  می گویند که در اینجا لفظ مقالات پراستناد برای هر دو بکار برده می شود. اطلاعات این گروه از پژوهش ها از پایگاه طلایه داران علم تامسون رویترز (آی.اس.آی) استخراج می گردد که همواره اطلاعات ده سال اخیر را پوشش می دهد.

وی تصریح کرد: هر چند در طی سال های گذشته کمیت تولید علم در کشور رشد قابل ملاحظه ای را تجربه کرده است، اما در بخش کیفیت تولیدات، نیازمند تلاش بیشتری هستیم. مقالات پراستناد بیانگر پژوهش هایی هستند که مسیر توسعه علم بین الملل را نشان می دهند. بعد از انجام یک پژوهش، اینکه سایر پژوهشگران تا چه اندازه به آن توجه کرده و آن را مبنای تحقیقات بعدی خود قرار دهند نشان دهنده اهمیت آن پژوهش است و در این میان پژوهش هایی هستند که جبهه های تحقیق جدیدی را در دنیای علم می گشایند.

دهقانی اظهار داشت: گروهی از پژوهشگران را به عنوان نخبگان علمی می شناسند که در زمره پژوهشگران یک درصد برتر دنیا قرار گیرند. تعداد استنادهای صورت گرفته به پژوهش های ایشان در طول زمان به گونه ای است که آنها را در دسته برترین ها قرار داده است، اما این پژوهشگران لزوما مقالات پراستناد تولید نکرده اند. عکس این قضیه نیز صادق است، به نحوی که تعداد قابل ملاحظه ای از پژوهشگران دارای مقالات پراستناد هستند، اما در زمره نخبگان برتر علمی قرار نمی گیرند. یکی از مصداق های این وضعیت، پژوهشگرانی هستند که تعداد اندکی مقاله پراستناد تولید کرده اند.

دهقانی در ادامه گفت: براساس اطلاعات مستخرج از پایگاه طلایه داران علم تامسون رویترز (آی.اس.آی) تعداد مقالات پراستناد جمهوری اسلامی ایران در ده سال گذشته به طور مرتب افزایش یافته است. در سال ۲۰۰۵ تنها ۱۳ مقاله پراستناد موجود بود و این تعداد در سال۲۰۰۶ به ۳۲ و در سال ۲۰۰۷ به ۵۷ مورد افزایش یافت. در سال ۲۰۱۱ پژوهشگران کشور موفق شدند تا ۸۷ مقاله را در مجموع مقالات پراستناد دنیا جای داده و در سال ۲۰۱۲ این رقم به ۱۱۱ مورد افزایش یافت. در سال ۲۰۱۳ تعداد مقالات پراستناد کشور به ۱۶۱ مورد و در سال ۲۰۱۴ با یک افزایش دیگر، تعداد این دسته از مقالات به ۲۲۹ مورد رسیده است. بدین ترتیب با مقایسه تعداد مقالات پراستناد در سال۲۰۰۵ نسبت به  ۲۰۱۴ مشخص می شود که تعداد این دسته از مقالات ۱۸ برابر شده است. در مجموع کل مقالات پراستناد تولید شده توسط پژوهشگران کشور در ۱۰ سال اخیر تا تاریخ ۸/۶/۱۳۹۴ برابر با ۹۰۶ مورد گزارش شده که از این تعداد ۹۰۱ مورد مقاله پراستناد و ۲۵مورد مقاله داغ هستند. ضمنا از ابتدای ۲۰۱۵ تاکنون تعداد ۲۶ مقاله پراستناد توسط پژوهشگران کشور در طلایه داران علم ثبت شده است.

وی گفت: همانگونه که سهم کمیت تولید علم در عرصه بین المللی در رشته های موضوعی مختلف یکسان نیست، سهم مقالات پراستناد نیز یکسان نیست.  تعداد مقالات پراستناد دنیا در حوزه های موضوعی در شکل زیر نشان داده شده است. حوزه های پزشکی بالینی، شیمی، فیزیک، مهندسی و علوم اجتماعی پنج رشته موضوعی هستند که بیشترین تعداد مقالات پراستناد دنیا در آن ها تولید شده اند. در مقابل اقتصاد و بازرگانی، میکروبیولوژی و علوم هوا و فضا دارای کمترین تعداد مقالات پراستناد هستند.

رییس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری (RICeST) گفت: پژوهشگران کشور در برخی رشته های موضوعی قوی تر از سایرین ظاهر شده اند. این قیاس تنها با نگاه به میزان مقالات پراستناد در یک رشته قابل انجام نیست، بلکه بایستی به تعداد پژوهشگران کشور در آن رشته موضوعی و همچنین سهم آن رشته موضوعی از کل مقالات پراستناد دنیا نیز نگریست. پژوهشگران کشور در حوزه مهندسی موفق شده اند ۳۲۵ مقاله پراستناد در سطح بین المللی تولید کنند. آنها ۹% (نه درصد) از کل مقالات پراستناد دنیا را تولید کرده اند.


دهقانی خاطرنشان کرد: هر چند محققان شیمی و ریاضیات هر کدام با تولید ۱۱۰ مقاله پراستناد دارای بیشترین تعداد مقالات از این نوع بعد از رشته موضوعی مهندسی هستند، اما وضعیت این دو رشته با یکدیگر متفاوت است. پژوهشگران حوزه ریاضی ۶٫۵% (شش ممیز نیم درصد) از کل مقالات پراستناد دنیا را تولید کرده اند، اما پژوهشگران شیمی موفق شده اند تا حدود ۰٫۵% (نیم درصد) از کل مقالات دنیا در این زمینه را تولید کنند.


وی افزود: در کل، رشته های موضوعی مهندسی، ریاضیات، زیست شناسی مولکولی و ژنتیک، علوم رایانه و پزشکی بالینی بیش از۱٫۵% از کل مقالات پراستناد دنیا را تولید کرده اند. در حوزه علوم اجتماعی تنها ۱۰ مقاله پراستناد تولید شده که ۰٫۱۴% ( چهارده صدم درصد) از کل مقالات دنیا در این حوزه است. در حوزه علوم هوا و فضا هیچ مقاله پراستنادی تولید نشده است. این آسیب شناسی از یک جنبه، نقاط قوت و ضعف در علم کشور در بخش پژوهش های بین المللی را نمایان می سازد.

دهقانی در پایان گفت: در مجموع باید گفت که سهم مقالات پراستناد کشور از کل مقالات دنیا از سهم تولید علم کشور در سال ۲۰۱۴پیشی گرفته است. در طول ۱۰ سال گذشته همواره سهم کمیت تولید علم کشور از سهم مقالات پراستناد دنیا کمتر بوده است، اما داده های سال ۲۰۱۴ نشان می دهد که این روند برعکس شده است.

   ۱۳۹۴/۶/۱۴ ۰۸:۲۹

مشتاقانه منتظر دریافت نظرات شما دوستان عزیز هستیم